Οι Κρήτες στον Αγώνα της Μακεδονίας

Μια από τις σημαντικότερες δεξαμενές πολεμιστών για τη Μακεδονία ήταν η Κρήτη. Αν πιστέψουμε τον Καραβίτη, η βασική αιτία, που έφερε τους Κρητικούς, αρχικά από την Ανώπολη των Σφακίων, στη Μακεδονία, ήταν η εκδίκηση της άνανδρης δολοφονίας του ασθενή Γιώργου Σεϊμένη – ενός από τους πρώτους Μακεδονομάχους ― από κομιτατζήδες στο Λέχοβο, το 1903. Οι συγγενείς του έσπευσαν να εκδικηθούν και οι νέοι νεκροί έφεραν κι άλλους εκδικητές.

Το δίκτυο της στρατολόγησης στη μεγαλόνησο εκκινούσε από τον κρητικό αξιωματικό Γεώργιο Τσόντο. Μέσω των πρώτων εθελοντών, που εξελίχθηκαν σε οπλαρχηγούς, κάλυψε διάφορα ορεινά χωριά. Για τους νεαρούς Κρήτες, ειδικά για όσους δεν είχαν προλάβει την επανάσταση του 1896, η ανταρτική δοκιμασία ήταν επιβεβλημένη για την οριστική έξοδό τους από την εφηβεία.

Αναλόγως της πηγής, οι γνώμες για την πραγματική αξία των Κρητών διχάζονται. Μερικοί τους παριστάνουν φιλέριδες, ανυπόμονους να πολεμήσουν και εξίσου βιαστικούς να επιστρέψουν, ακατάλληλους για κατήχηση και απροσάρμοστους στην πραγματικότητα της Μακεδονίας. Γι’ άλλους ήταν η βασική δύναμη κρούσης του Αγώνα, ανιδιοτελείς, άριστοι σκοπευτές και ακέραιοι χαρακτήρες, γεμάτοι κέφι και γνήσιο χιούμορ. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς, ότι σε μια ομάδα αρκετών εκατοντάδων εθελοντών συνυπήρξαν διάφοροι χαρακτήρες, που αντέδρασαν με ποικίλους τρόπους κάτω από διαφορετικές περιστάσεις.

Είναι αδύνατο να βρει κανείς τα κατάλληλα κριτήρια για να αξιολογήσει την προσφορά αρκετών εκατοντάδων ανδρών. Αν εξαιρέσουμε τους Κρήτες αξιωματικούς του ελληνικού στρατού και αποτίσουμε ίσον φόρο τιμής σε όσους έπεσαν στον καθήκον, ίσως θα μπορούσαμε να επισημάνουμε τη σχετικά άγνωστη, αλλά μακρά συμμετοχή του πρωτοπόρου Θύμιου Καούδη, την πολύμηνη εργασία του Γιάννη Καραβίτη, του Γιώργου Βολάνη και του Δικώνυμου Μακρή, που κινήθηκαν δυναμικά μέσα στο Μορίχοβο, ξαφνιάζοντας με την τόλμη τους αντιπάλους τους.